سشن چیست؟| اهمیت آن در دنیای دیجیتال مارکتینگ

در دنیای دیجیتال مارکتینگ، سشن (Session) بسیار اهمیت دارد؛ اما سشن چیست؟ به زبان ساده، سشن مجموعه فعالیت‌های کاربر در یک بازه زمانی مشخص است. در واقع سشن یک فناوری مدرن در دنیای وب شناخته می شود که می‌ تواند وضعیت کاربر را برای مدت‌زمانی محدود حفظ و ذخیره کند. با وجود سشن، وب‌سرور اطلاعات کاربر را به‌صورت موقت ذخیره می کند و در صورت نیاز دوباره به آن‌ها بر می گردد. در این مقاله به انواع سشن، نحوه ایجاد و مدیریت سشن، کاربرد و مزایای آن می پردازیم. 

تعریف سشن به زبان ساده

به زبان ساده اگر بخواهیم بگوییم که سشن چیست؟ باید گفت که با Session می توان اطلاعاتی از نحوه‌‌‌ تعامل کاربر با سیستم در یک دوره‌‌‌ زمانی مشخص و محدود را در سرور ذخیره کرد؛ این اطلاعات شامل مواردی مانند وضعیت سبد خرید، زبان یا تم (Theme) انتخابی برای وب‌سایت یا وب‌اپلیکیشن (Web Application) و اینکه آیا کاربر وارد حساب کاربر شده یا نه می شود. 

در واقع با ساخت یک سشن اختصاصی برای شما و توسط سرور (Server) است که اطلاعات ورود، سبد خرید و سایر موارد در آن ذخیره می‌ شود. سشن رفتار کاربران در سایت را ثبت می‌ کند و همین داده‌ها معیارهایی مثل زمان ماندن، نرخ پرش و تعامل را نشان می‌ دهند. این معیارها به‌صورت غیرمستقیم بر سئو اثر دارند و کیفیت محتوا و تجربه کاربری را مشخص می‌ کنند. افرادی که به آموزش سئو مشهد می پردازند اهمیت این موضوع را برای شما بهتر ارائه می دهند. 

کاربرد سشن چیست؟

در پاسخ به سوال کاربرد سشن چیست؟ باید گفت که سشن حفظ وضعیت کاربران و مدیریت آن در طول تعاملشان با یک سیستم است. ارتباطات مبتنی بر HTTP که پایه و اساس فضای وب است، به‌صورت ذاتی فاقد وضعیت ثابت (Stateless) است؛ بدان معنا که وقتی کاربر یک درخواست (Request) را به سرور می فرستد و پاسخ (Response) دریافت می‌ کند، سرور هیچ اطلاعاتی را از وضعیت یا هویت کاربر نگه نمی‌ دارد؛ در اینجا است که با سشن می توان این اطلاعات را ذخیره کرد. 

یکی از بهترین روش ها برای تحلیل رفتار کاربران سشن رکوردینگ Session Recordings است که باید به آن توجه کرد. سشن رکوردینگ (Session Recording) به معنای ضبط رفتار واقعی کاربران هنگام بازدید از سایت است؛ بدین شکل که حرکات موس، کلیک‌ها، اسکرول‌ها و پر کردن فرم‌ها را به‌صورت ویدیو یا نقشه حرارتی (Heatmap) ضبط می‌ کنند تا مدیر سایت دقیق ببیند کاربر چطور با صفحات تعامل داشته است. مهمترین کاربردها و مزایای سشن عبارت است از:

• بهبود عملکرد مرورگر از طریق بهینه‌سازی و کاهش حجم داده‌های ذخیره‌شده
• ارتقای تجربه‌ کاربری (user experience) با ذخیره‌ موقتی تنظیمات و اطلاعات
• ارتقای امنیت کاربر به دلیل زمان محدود
• ساده‌سازی فرایند تبدیل کاربر به مشتری

انواع سشن (Session)

در کنار دانستن سشن چیست؟ باید بدانید که سشن‌ انواع مختلفی دارد؛ این موضوع با توجه به اینکه اطلاعات کجا ذخیره شده و چطور منقضی می شود، بر می گردد. برای انتخاب نوع مناسب سشن باید به نیازهای پروژه و سطح امنیتی لازم توجه داشت. اگر بدانید که بردکرامب چیست متوجه می شوید که سشن (Session) و بردکرامب (Breadcrumb) هر دو در تجربه کاربر و تحلیل رفتار او نقش دارند. انواع سشن شامل موارد زیر است. 

سشن‌ های سمت سرور

سشن‌های سمت سرور یکی از انواع سشن است؛ زمانی‌که ذخیره اطلاعات کاربر در سرور انجام شود، به آن سشن‌ سمت سرور (Server-Side Session) گفته می شود. در این روش با ارسال تنها یک شناسه از سرور به مرورگر، درخواست‌های بعدی هم به همین کاربر با همین شناسه ربط پیدا می کند. از ویژگی‌های این سشن می توان به مدیریت راحت، تمدید یا منقضی کردن راحت آن و امنیت فوق‌العاده‌ بالا آن اشاره کرد. سیستم‌های حساس همچون بانک‌داری آنلاین در سیستم‌های بزرگ اغلب با سشن‌های سمت سرور همراه می‌ شود.

سشن‌های سمت سرور معایبی هم دارد؛ در این روش اگر تعداد کاربران بالا باشد، حافظه‌ زیادی از سرور اشغال می‌ شود. همچنین اگر کاربر آفلاین (Offline) شده یا سرور به هر دلیلی قطع یا ریستارت (Restart) شود، سشن از دسترس خارج خواهد شد. 

سشن‌ های سمت کاربر

سشن‌های سمت کاربر (Client-Side Session)، یکی دیگر از انواع سشن است که تمام اطلاعات سمت خود کاربر را ذخیره می‌ کند؛ محل ذخیره‌ این اطلاعات عبارتند از:

• کوکی‌ مرورگر (Browser Cookie)
• حافظه‌ محلی (Local Storage)
• حافظه‌ سشن مرورگر (Session Storage)

این نوع سشن اطلاعات رمزگذاری‌شده (با JWT یا قالب‌های امن دیگر) را به مرورگر یا اپلیکیشن ارسال می‌ کند. از ویژگی‌های سشن سمت کاربرد می توان به ارسال اطلاعات به سرور برای اعتبارسنجی، در دسترس بودن اطلاعات سشن حتی در حالت آفلاین و مصرف کمتر منابع سرور اشاره کرد. 

سشن‌های سمت کاربر معایبی هم دارد؛ امنیت اطلاعات این سشن کمتر بوده و محدودیت اندازه‌ کوکی‌ها یا حافظه‌ محلی می‌ تواند یک چالش باشد. همچنین امکان لغو یا منقضی کردن سریع سشن نیز به دلایل امنیتی وجود ندارد.

سشن‌ های مبتنی بر کوکی

سشن‌های مبتنی بر کوکی (Cookie-Based Sessions) یکی دیگر از انواع سشن‌ها به شمار می رود. زمانی‌که سرور یک شناسه‌ یکتا برای کاربر تولید کرده و آن را در قالب یک کوکی به مرورگر کاربر می‌ فرستد، این سشن‌ها ساخته می شوند؛ مرورگر این شناسه را ذخیره کرده و سپس آن را در تمام درخواست‌های بعدی کاربر، به سرور ارسال می‌ کند. سشن‌های مبتنی بر کوکی بر دو نوع هستند: 

• سشن مبتنی بر کوکی امن (Secure authentication cookie): اطلاعات حساسی مانند داده‌های احراز هویت را شامل می شود و در بستر SSL یا همان Secure Socket Layer بین مرورگر و سرور شکل می‌‎ گیرد.
• سشن مبتنی بر کوکی غیرایمن (Non-secure session cookie): یک شناسه‌ فعالیت دارد که اطلاعاتی را که حساسیت کمتری دارد (مانند زبان انتخابی وب‌سایت و نوع ارز ترجیحی) ذخیره می‌ کند. این کوکی در بستر SSL یا غیر SSL بین مرورگر و سرور می تواند جریان داشته باشد. 

سشن‌ های بدون کوکی

سشن‌های بدون کوکی (Cookie-Less Sessions)، یکی دیگر از انواع سشن به حساب می آید. شناسه‌ این نوع سشن به جای ذخیره شدن در کوکی، در آدرس‌های URL گنجانده می‌ شود. بدین شکل که شناسه‌ سشن در URL همان صفحه‌ای که کاربر وارد آن شده و به شکل کوئری استرینگ (Query String) می تواند جای‌گذاری شود. اما این گزینه هم وجود دارد که سشن به روش‌های دیگری به طور مثال در هدرهای HTTP ارسال شود.

سشن‌ های پایدار

سشن‌های پایدار یکی دیگر از انواع سشن شناخته می شود؛ پایدار بودن سشن به معنی منقضی نشدن آن بعد از خروج از مرورگر یا خاموش کردن دستگاه است. برای مثال در شبکه‌های اجتماعی مانند فیسبوک (Facebook) یا اینستاگرام (Instagram)، کاربر پس از ورود به سیستم، با بستن مرورگر از حساب خارج نمی‌ شود.

جالب است بدانید که همه انواع سشن‌ها می توانند از نوع سشن پایدار باشند. به طور مثال سشن‌های مبتنی بر کوکی اگر از نوع پایدار باشد، تاریخ انقضای طولانی‌تری خواهند داشت.

بیشتر بخوانید: بهترین روش های بهینه‌سازی URL

چگونه یک سشن ایجاد می‌ شود؟

حال که متوجه شدید سشن چیست؟ بهتر است نحوه‌ ایجاد سشن را هم بدانید. سشن زمانی ایجاد می‌ شود که کاربر برای اولین بار وارد سایت وارد شده یا عملی انجام می دهد که نیاز به ذخیره‌سازی اطلاعات داشته باشد. مراحل این فرآیند عبارتند از:

1. ارسال یک درخواست از طریق مرورگر توسط کاربر (مثل باز کردن یک صفحه).
2. بررسی سرور (اینکه آیا کاربر قبلا سشن داشته یا نه).
3. ایجاد یک شناسه جدید برای کاربران بدون سشن 
4. ذخیره Session ID در سرور 
5. ارسال آن در یک کوکی یا URL به کاربر 
6. ذخیره اطلاعات کاربر در سشن 

نحوه‌ ایجاد سشن (مثال)

برای ساخت سشن باید به زبان برنامه‌نویسی یا فریم‌ورک (Framework) آن توجه داشت. استفاده از تابع Session-start در PHP برای ساخت سشن بسیار مهم است و باید این تابع را قبل از کدهای دیگر و حتی قبل از کدهای HTML قرار دهید. این موضوع را در نظر داشته باشید که پیش‌فرض محل ذخیره‌سازی اطلاعات سشن در زبان PHP، سمت سرور است؛ بنابراین کافی است تا کدهای زیر را بنویسید. در تصویر زیر کدهای پایه‌ای ایجاد سشن‌ها در PHP را (به‌عنوان یکی از محبوب‌ترین زبان‌های وب) مشاهده کنید. 

این کد ها، می توانند اطلاعات سشن را در متغیر SESSION_$ و از نظر محل نگهداری نیز در فایل‌های موقت سرور (/tmp) ذخیره کنند. خروجی کدهای بالا در تصویر زیر مشخص است. 

مزایا و معایب استفاده از Session

سشن‌ها مزایا و معایبی دارند که بهتر است با آن‌ها آشنا شوید. توجه به این موارد کمک می کند تا تصمیم بگیرید که چه زمانی از سشن‌ها استفاده کنید. مزایا سشن عبارتند از:

• امنیت بالا
• پشتیبانی از حجم بالای داده‌
• انعطاف‌پذیری

معایب سشن هم شامل موارد زیر است:

• استفاده از منابع سرور
• مدیریت پیچیده‌تر

بهترین ابزارهای تحلیل و سنجش سشن (Session Analytics Tools)

برای اینکه بتوانید درک بهتری از رفتار کاربران و تحلیل سشن‌های وب‌سایت داشته باشید، می توانید از ابزارهای مختلفی استفاده کنید. این ابزارها می توانند داده‌های ارزشمندی درباره زمان حضور کاربران، مسیرهای پیمایش، نرخ پرش (Bounce Rate)، نرخ تبدیل (Conversion Rate) و نقاط ضعف سایت ارائه دهند. در ادامه بهترین ابزارهای تحلیل سشن و رفتار کاربران را معرفی می‌ کنیم:

چرا سشن (Session) مهم است؟ نقش آن در بازاریابی و درک رفتار کاربران چگونه است؟

اینکه چرا سشن مهم است؟ باید گفت که سشن از مهم‌ترین ابزارها در توسعه وب و برنامه‌های آنلاین به شمار می رود. مهمترین دلایل اهمیت سشن شامل موارد زیر است:

• مدیریت ورود و احراز هویت کاربران

• ذخیره اطلاعات موقت کاربران (State Management)

• بهبود امنیت و کنترل کاربران

• کاهش فشار روی دیتابیس و بهبود عملکرد سرور

• بهبود تجربه کاربری و تعامل کاربران

• کنترل سطح دسترسی کاربران (Role Management)

• تحلیل رفتار کاربران و بهینه‌سازی بازاریابی

• جلوگیری از ارسال چندباره درخواست‌ها (Duplicate Submission Prevention)

• بهینه‌سازی پردازش‌های سمت سرور

اهمیت سشن در بازاریابی و درک رفتار کاربران عبارتند از:

• تحلیل مسیر حرکت کاربر در سایت

• تشخیص نقاط ضعف در قیف فروش (Sales Funnel)

• تشخیص کاربران جدید و کاربران بازگشتی

• بررسی تأثیر کمپین‌های تبلیغاتی

• بهینه‌سازی صفحات فرود (Landing Pages)

• تحلیل میزان تعامل کاربران با محتوا

• جلوگیری از خروج زودهنگام کاربران (Bounce Rate Analysis)

• بهینه‌سازی استراتژی‌های شخصی‌سازی

• تشخیص مشکلات فنی در سایت

تفاوت سشن (Session) و بازدید صفحه (Page View) چیست؟

سشن (Session) و بازدید صفحه (Page View) دو مفهوم متفاوت در تحلیل وب و رفتار کاربران هستند که ممکن است با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. به طور کلی سشن زمان و دوره فعالیت است، در حالی که بازدید صفحه تعداد صفحات مشاهده شده در آن دوره زمانی است. در واقع سشن (Session) کل دوره تعامل کاربر با سایت بوده که از ورود او آغاز و با ۳۰ دقیقه عدم فعالیت یا بستن مرورگر پایان می‌ یابد؛ یک سشن می‌ تواند شامل فعالیت‌های متعدد باشد و در صورت بازگشت کاربر، سشن جدیدی ثبت می‌ شود. سشن معیاری برای سنجش عمق و گستره تعامل کاربر است.

در مقابل، بازدید صفحه (Page View) یک واحد مجزا است که هر بار با بارگذاری کامل یک صفحه در هر نقطه‌ای از سشن رخ می‌ دهد. اگر کاربری در یک سشن، صفحه الف را دو بار ببیند، دو بازدید صفحه ثبت می‌ شود. بازدید صفحه فقط تعداد دفعات مشاهده شدن صفحات را می‌ شمارد و صرفا تعداد کلیک‌ها و مشاهده‌ها را نشان می‌ دهد.

سخن پایانی

با دانستن سشن چیست؟ متوجه شدید که سشن (Session) یک دوره زمانی است که اطلاعات کاربر را در سرور یا مرورگر ذخیره می‌ کند. در واقع سشن یکی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ اطلاعات کاربر و ارتقای تجربه‌ کاربری وب است. سشن انواع مختلفی مانند سشن‌های سمت سرور، سشن‌های سمت کاربر، سشن‌های مبتنی بر کوکی و سشن‌های بدون کوکی دارد. متخصصان ما در رایا پارس با شعار تلفیق دانش و استراتژی بهترین سشن‌ها را برای وب سایت شما طراحی می کنند.